Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κεντρωτής Γιώργος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κεντρωτής Γιώργος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 25 Αυγούστου 2008

Κάποτε με πλησίασε η ποίηση. Δεν ξέρω, δεν ξέρω, αγνοώ από πού 'ρθε, απ' τον χειμώνα αν κατέβηκε ή τάχα απ' τα ποτάμια...



Η ΠΟΙΗΣΗ

Κάποτε με πλησίασε
η ποίηση. Δεν ξέρω, δεν ξέρω,
αγνοώ από πού 'ρθε,
απ' τον χειμώνα αν κατέβηκε
ή τάχα απ' τα ποτάμια.
Δεν ξέρω από πού αλλά ούτε και πότε,
όχι, δεν ακούστηκαν φωνές, ούτε
λόγος υπήρξε ούτε σιωπή'
κι όμως μ' έκραξε κάτω απ' το δρόμο,
απ' το σύγκλαδο πάνω της νύχτας-
μ' έκραξε εμένα, ξαφνικά
και όλως εξ' απροόπτου,
ανάμεσα σ' άλλους πολλούς,
ανάμεσα από φλόγες σφοδρότατες'
μα μ' έκραξε και μόνον μου
κατά την επιστροφή μου,
εκεί όπου ήταν να πάω'
την είδα που δεν είχε όψη'
πήγα κοντά και μ' ακούμπησε.

Δεν ήξερα τί λένε
σ' αυτές τις περιστάσεις,
το στόμα μου
ούτε γρυ δεν έβγαλε,
τα μάτια μου μέναν τυφλά,
και κάτι χτύπαγε σφοδρά μέσα στο στήθος μου,
πυρετός ή πλανημένη αιώρηση'
κι έτσι συνήθισα νά 'μαι μόνος
αφ' ότου ανέλυσα
εκείνο το έγκαυμα,
κι έπιασα κι έγραψα
τους πρώτους μπερδεμένους μου στίχους,
άτσαλους, άμορφους, ένα τέλειο
τίποτα,
η πεντακάθαρη σοφία
ενός που δεν καταλαβαίνει τίποτα'
πλην ξάφνου είδα
ν' ανοίγουν
και ν' αποκαλύπτονται
οι ουρανοί,
οι πλανήτες,
γλώσσες φυτών να κυματίζουν,
το σκότος διάτρητο,
το σουρωτήρι,
κι από μέσα του να στραγγίζουνε
βέλη, φωτιές, λουλούδια,
η νύχτα που όλα τα κατέχει και τα κατελεί,
το σύμπαν εν όλω, ακέραιο.

Κι εγώ, ένα όν
ανθρώπινο μικρό,
μεθυσμένο ανθρωπάκι στο κενό
με το μέγα έναστρο διάστημα,
είδωλο ο ίδιος του κενού,
ομοίωμα του μυστικού του κώδικα,
ένιωσα πολλοστημόριο νά 'μαι
της αβύσσου,
και κουτρουβαλώντας με όλα τ' αστέρια αντάμα
βρήκα την καρδιά μου εν τω άμα
νά 'ναι κυριολεκτικώς στο έλεος του ανέμου.

Pablo Neruda
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής
Τίτλος πρωτοτύπου: La poesía
Από τη συλλογή Memoria de Isla Negra(1964)
Εκδόσεις:τυπωθήτω, λάλον ύδωρ

Μία εξαιρετική δουλειά μετάφρασης, σε μια πανέμορφη, συγκινητική, ποιητική εξομολόγηση...



Το σπίτι του Neruda στην Isla Negra, στη Χιλή

Τρίτη 22 Ιουλίου 2008

...εμείς θά ’πρεπε ποιήματα να γράφουμε ελαστικά... έως τρυγός να πιούμε τη ζωή και τις υπόλοιπες ημέρες να ρεμβάζουμε μεθύσκοντες...

VITEZSLAV NEZVAL

ΠΟΙΗΤΙΚΗ, ΙΙ

Ζούμε σε καιρούς οπού το δυνατό αδύνατο είναι
ανέφικτο σήμερα τριάντα χρόνους ποιήματα να γράψεις
τη μια στιγμή πρέπει να επινοούμε ύστερ’ απ’ την άλλη
να σώζουμε ό,τι ακόμη σώζεται
λεπτό να μην έχουμε στασιό και ησυχία
Ζήτω η φαμίλια του Αρλεκίνου
εσείς
παρά τις κακουχίες
τον κόσμο ελκυστικό κρατάτε
εμείς θά ’πρεπε ποιήματα να γράφουμε ελαστικά
μπας και χαρούμε λίγο μια σταλιά
πλήθος πράγματα θά ’πρεπε εμείς να διαψεύσουμε
μπας και δειχθούμε εν τέλει τρελοί τελείως
Ανακαλύψεις! Πολύ δύσκολο την σήμερον ημέρα
μέγας να γίνεις εφευρέτης
το ξέρετε καλά το χωνέψατε
τέσσερα να ζήσουμε θα πρέπει χρόνια
μες στην αμέριμνη μαγεία
πεντάρα για τους φυσικούς νόμου μη χαραμίζοντας
για να γίνουμε όντως θαύμα αμιγές
απ’ όπου μετά
ολόκληρον θα σέρνουμε τον βίο μας
σαν σκέλεθρο
και πέντε θα πρέπει χρόνια απερίσπαστοι
έως τρυγός να πιούμε τη ζωή
και τις υπόλοιπες ημέρες να ρεμβάζουμε
μεθύσκοντες
εν μέθη διατελούντες διαρκεί
διότι η δική μας ειμαρμένη
είναι με τον Λι-Τάι Πο δεμένη

Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.

Το αλωνάκι της ποίησης



O Vítězslav Nezval γεννήθηκε το 1900, στο Biskoupky και πέθανε το 1958, στην Πράγα. Υπήρξε ένας από τους πιο παραγωγικούς Τσέχους λογοτέχνες.
Γιος δασκάλου στο χωριό Biskoupky, τελείωσε στο γυμνάσιο του Třebíč. Το 1920 άρχισε τις πανεπιστημιακές σπουδές του στην Πράγα, αλλά σύντομα τις εγκατέλειψε. Εργάστηκε ως γραμματέας για ένα χρόνο. Από το 1945 ως το 1951 ήταν διευθυντής του τμήματος ταινιών του Υπουργείου πληροφοριών. Ήταν μέλος του κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας και εργάστηκε αργότερα ως επαγγελματικός συγγραφέας της κομμουνιστικής ποιητικής προπαγάνδας. Από το 1922 ήταν μέλος της πρωτοποριακής ομάδας καλλιτεχνών Devětsil (Εννέα δυνάμεις). Η λογοτεχνική παραγωγή του αποτελείται από διάφορες συλλογές ποίησης, πειραματικά παιχνίδια και μυθιστορήματα, απομνημονεύματα, δοκίμια, και μεταφράσεις. Οι καλύτερες εργασίες του είναι από την περίοδο του μεσοπολέμου. Μαζί με τους Karel Teige, Jindřich Štyrský, και Toyen, ο Nezval ταξίδεψε πολλές φορές στο Παρίσι, συνδεόμενος στενά με του Γάλλους υπερρεαλιστές. Σφυρηλατώντας μια φιλία με τον André Breton και τον Paul Eluard, συνέβαλε στην ίδρυση της υπερρεαλιστικής ομάδας της Τσεχοσλοβακίας το 1934.

Τετάρτη 7 Μαΐου 2008

Ενδιαφέροντα αποσπάσματα συνέντευξης Κεντρωτή, για τη Μετάφραση

Εσείς είστε κυρίως γνωστός από τις μεταφράσεις σας γνωστών συγγραφέων. Η μετατροπή σας σε καθηγητή άλλαξε την σχέση σας με την μετάφραση;

Όχι, τολμώ να πω ότι την διευκόλυνε. Έχω άλλωστε είκοσι χρόνια προϋπηρεσία στη μετάφραση. Πάντοτε μετέφραζα επιλεγμένα από εμένα βιβλία, και τα έδινα σε συγκεκριμένους εκδότες με τους οποίους συνεργαζόμουν. Το ίδιο κάνω και τώρα. Δεν παίρνω παραγγελίες. Τώρα έχω τη δυνατότητα αυτό που ξέρω να το διδάξω στα παιδιά. Θα με ρωτήσει κανείς, μα διδάσκεται η μετάφραση; Θα απαντήσω ναι, διδάσκεται μέχρι ενός ορισμένου σημείου. Εκείνο που δεν διδάσκεται είναι το ταλέντο. Είναι σαν το ποδόσφαιρο, αν ξέρεις μπάλα θα παίξεις. Αν είσαι μέτριος ποδοσφαιριστής μπορεί να γίνεις και καλός. Αριστος όμως αν δεν έχεις το ταλέντο δεν θα γίνεις ποτέ. Προσπαθώ να πω στα παιδιά αυτό που πιστεύω εγώ για τη μετάφραση. Οτι χρειάζεται πάρα πολλές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, πολύ καλή χρήση της γλώσσας αφίξεως, της μητρικής μας γλώσσας, και ότι ο κάθε μεταφραστής είναι αυτόνομος. Δυο καλοί μεταφραστές θα κάνουν δυο καλές μεταφράσεις όμως διαφορετικές. Οπως ο καλός τραγουδιστής της όπερας αποδίδει με τον δικό του τρόπο μιαν άρια και ο καλός πιανίστας αποδίδει με τον δικό του τρόπο μια σονάτα. Είναι ζήτημα ερμηνείας και η ερμηνεία είναι αυστηρά υποκειμενική.

Οι δικές σας εκάστοτε βιβλιοφιλικές επιλογές συνάδουν με τα βιβλία που μεταφράζετε;

Αυτό, δεν μπορώ να το κάνω γιατί είμαι αργός μεταφραστής. Ευτυχώς η μετάφραση είναι για μένα χόμπι. Αυτό είναι σημαντικό γιατί τον παράγοντα χρόνο τον καθορίζω εγώ. Διαλέγω συγγραφείς που μου αρέσουν. Αίφνης αγαπώ πάρα πολύ τον Μούζιλ, τον Παβέζε, έναν ιταλό συγγραφέα τον Τζόρτζιο Μπασάνι. Βέβαια η δουλειά μου με αναγκάζει να κάνω και θεωρία της μετάφρασης και πρέπει να συγγράφω κατά καιρούς βιβλία ή μονογραφίες. Αυτή είναι μια καινούρια μου ενασχόληση που όμως μου αρέσει.

Η πλειοψηφία των έργων που εκδίδονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα είναι μεταφράσεις. Εσείς πως τις κρίνετε;

Εχουν βελτιωθεί πολύ σε σχέση με το παρελθόν. Οι παλιότερες μεταφράσεις ήταν στην πλειοψηφία τους άθλιες. Είχαν λάθη, υπήρχαν αυθαιρεσίες του μεταφραστή, ο οποίος, μπορεί να μην ήξερε καν τη γλώσσα του πρωτοτύπου, ούτε τη δική του καλά καλά. Τα τελευταία χρόνια όμως πέρασαν στο επάγγελμα άτομα με γλωσσική ευαισθησία, και μας έχουν δώσει μερικά πάρα πολύ όμορφα έργα. Σε αυτό συνετέλεσε και η σποραδική μεν κριτική των μεταφράσεων από μερικούς κριτικούς της λογοτεχνίας, όπως ο Δημοσθένης ο Κούρτοβικ. Μερικοί μάλιστα από τους καινούριους καλούς μεταφραστές (και χαίρομαι που το λέω) είναι από τη δική μας τη σχολή.

Ποια κείμενα από αυτά που συναντήσατε στην πορεία σας εκτιμάτε ότι είναι αμετάφραστα;

Μη μεταφράσιμο κείμενο δεν υπάρχει. Αυτό είναι μεγάλος μύθος. Οσοι το λένε αυτό κολλάνε στις λέξεις. Από τη στιγμή που κάτι γράφεται και μεταδίδεται ένα μήνυμα δεν υπάρχει περίπτωση να μην μπορεί να ξαναγραφτεί έστω κάτι ανάλογο. Ακόμα και τα ποιητικά κείμενα βρίσκουν τρόπο να περάσουν σε μια άλλη κουλτούρα. Αν ο μεταφραστής είναι "μάγκας", ξέρει να διαβάζει πίσω από τις λέξεις, αναγνωρίζει το κείμενο και όχι τις λέξεις αυτές καθαυτές. Το λάθος του κακού μεταφραστή είναι να αναζητά παντού ισοδυναμίες. Η κάθε γλώσσα από μέσα της κουβαλά μια εγγενή ασυμμετρία, δεν είναι λογικές οι σχέσεις που παράγονται μέσα σε μια γλώσσα δεν είναι κατά λόγο είναι παράλογες. Αυτός πρέπει να ανακαλύψει ο καλός μεταφραστής. Η μετάφραση πρέπει να είναι μετάγγιση κουλτούρας και άρα αναπαραγωγή του κειμένου μεταδίδοντας πάνω κάτω τις ίδιες συγκινήσεις που μεταδίδει το πρωτότυπο.

Παλιότερα έλεγε ο Ντοστογιέφσκι ότι η γλώσσα είναι το σπίτι μου. Σήμερα μετά την εισβολή της εικόνας τις τελευταίες δεκαετίες, πιστεύετε ότι ο λόγος υποχωρεί έναντι της εικόνας;

Δεν είμαι από εκείνους που φωνάζουν ότι φτωχαίνει η γλώσσα μας. Αν η γλώσσα είναι επικοινωνία τότε είτε με λέξεις είτε με εικόνες επικοινωνούμε. Βέβαια η γλώσσα είναι και αισθητική. Η εικόνα είναι κυρίαρχη στην εποχή μας και η γλώσσα έχει κατά έναν τρόπο εικονοποιηθεί. Εμείς τώρα που μιλάμε, με λέξεις μιλάμε. Βέβαια βλέπω γύρω μου διάφορες εικόνες που με επηρεάζουν. Αλλιώς θα ήταν να είναι λευκός ο τοίχος και αλλιώς θα ήταν με εικόνες. Και φυσικά όταν μιλάμε όλοι μας κουνάμε τα πόδια μας τα χέρια μας, όλα αυτά παράγουν μια εικόνα που αποτελεί στοιχείο της γλώσσας.

Ένα συναίσθημα δίχως να περιγραφεί από μια λέξη υπάρχει;

Εγώ αγαπώ πολύ τον Βιτγκενστάιν περισσότερο από όλους τους συγγραφείς που έχω διαβάσει επειδή δεν ήταν φανατικός. Ο Βιτγκενστάιν λοιπόν έλεγε, "ζω μέσα στις λέξεις". Δεν μπορώ να φανταστώ κάτι έξω από τις λέξεις. Αλλά αυτό μπορεί να είναι ασθένεια δική μου. Φαντάζομαι όμως ότι οι ζωγράφοι και οι μουσικοί μπορούν άνετα να ζήσουν έξω από τις λέξεις. Εξω από το λόγο δεν ξέρω.

Εσείς πως σχολιάζετε την κίνηση της Ακαδημίας Αθηνών να εκδώσει πρόσφατα έναν κατάλογο απόδοσης στα ελληνικά ξένων λέξεων που έχουν εισβάλει στη γλώσσα μας;

Το παιχνίδι πλέον το έχουμε χάσει. Ειδικά στον τομέα της πληροφορικής, οτιδήποτε και να κάνει η Ακαδημία ή οποιοσδήποτε άλλος, το παιχνίδι το έχει κερδίσει η αγγλική γλώσσα.
Είμαι απαισιόδοξος αλλά επειδή πιστεύω στην αρχή αυτή που καθιέρωσε ο Βιτγκενστάιν ότι η σημασία μιας λέξης είναι η χρήση της στη γλώσσα και επειδή πολλά χρόνια τώρα οι κομπιουτεράδες χρησιμοποιούν ειδική ορολογία (και καλά κάνουνε) οποιαδήποτε προσπάθεια να διορθώσουμε αυτά τα πράγματα είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Πάντως και τα σουτζουκάκια της Μαρίκας καθώς και πολλές άλλες λέξεις είναι δάνεια από άλλες γλώσσες που δεν βούλιαξαν την ελληνική.

Ισα ίσα που τα ελληνικά είναι μια φιλόξενη γλώσσα που έχει αφομοιώσει κατά καιρούς πολλές λέξεις. Οπότε ο φόβος της λεξιπενίας είναι ανόητος. Λεξιπενία θα υπάρχει όταν δεν θα υπάρχουν καθόλου λέξεις. Μας ενοχλεί ουσιαστικά να παίρνουμε ξένες λέξεις και να τις περνάμε στο ελληνικό λεξιλόγιο άκριτα. Ενώ λέμε της Αλάσκας της Γουινέας λέμε της Ατλάντα. Αδιανόητο για μένα. Ενώ λέμε το Βέλγιο του Βελγίου δεν είχαμε το θάρρος να πούμε το Τόκιο του Τοκίου. Η γλώσσα εξελίσσεται μαζί μας. Βέβαια υπάρχουν άνθρωποι κατά καιρούς που έχουν προσπαθήσει να δώσουν το στίγμα τους στη γλώσσα όπως ο κύριος Μπαμπινιώτης. Το μόνο όμως που κάνουν είναι να μπερδεύουν περισσότερο τα πράγματα. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού στο ότι όλοι προσπαθούμε να μιλήσουμε αθηναϊκα...Δυστυχώς έχουμε έναν ουνιφορμισμό, μια ομοιομορφία παντού θέλουμε όλοι να μιλάμε σαν αθηναίοι. Αυτό είναι ρατσισμός. Σατιρίζουν πολύ τις διαλέκτους κυρίως της Θεσσαλίας, Δεν είναι καλύτερος εκείνος όμως που μιλάει τη γλώσσα των Αθηνών. Ακόμα και τα επτανησιακά περνούν με μια ειρωνική διάθεση. Εδώ όμως έζησε ο Σολωμός, ο Κάλβος, ο Πολυλάς, έζησε ο Κονεμένος, ο Τυπάλδος, ο Καλοσγούρος που έγραψαν σε μια γλώσσα που σφύζει από ζωή.

Ποιο είναι το απωθημένο σας όσον αφορά την μετάφραση;

Θέλω να μεταφράσω την "Ηθική", του Σπινόζα.Τα λατινικά μου είναι αρκετά καλά και μπορώ να τα επιστρατεύσω.

Ποιος είναι ο αγαπημένος σας συγγραφέας;

Από τα γερμανικά είναι ο Μούζιλ, και από τα ιταλικά ο Παβέζε, λατρεύω τον Μπέκετ, αγαπώ δυο ισπανόφωνους συγγραφείς πάρα πολύ τον Μπόρχες και τον Σάμπατο, και από τους διαχρονικά αγαπημένους μου συγγραφείς είναι ο Μαγιακόφσκι. Λατρεύω τον Σολωμό, τον Σκαρίμπα, τον Εγγονόπουλο, τον Ρίτσο. Από τους νεώτερους δικούς μας τον Βαλτινό και τον Πατρίκιο.

Όσον αφορά τον φανταστικό σας ήρωα;

Μάλλον κανένας. Ίσως όμως θα έλεγα τον Γιώργο Σιδέρη, το δοξασμένο σέντερ φορ του Ολυμπιακού της δεκαετίας του ΄60. Και ακόμα ο κιθαριστής από το "Σύντροφο" του Παβέζε επειδή ήταν εντελώς περιθωριακός τύπος και όσες επιλογές έκανε στην ζωή του τις έκανε από ένστικτο, κάτι που δεν έκανα ποτέ εγώ.



Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ

Τρίτη 6 Μαΐου 2008

Το δάσος εκοιμήθη πια – τις ρίμες τις κεντά η σελήνη.


JAROSŁAW IWASZKIEWICZ (1894-1980)


ARS POETICA

Σε λίγο θα βγει το φεγγάρι. Βράδυ φθινοπώρου.
Συνέχεια, δώσ’ του να γυρνοβολούν παντού σκιές. Τάχα
τα μάτια μου ποια νύχτα φυλλωμένη μες στου χώρου
τους ψίθυρους και τις φωνές σφαλίζει; Οπλές μονάχα

ακούω. Να ψαύσω θέλω με τον λόγο αρχαίους τόπους.
Ψηλαφητά στο σκότος θά ’βρω (λες;…) ποτέ την κρήνη
ή εις μάτην ψάχνω μες στην πλησμονή το magnum opus
που τα έτη τα μπαγιάτικα απ’ τα φρέσκα θα διακρίνει;

Κι αν πάλι τώρα μου στερούν το δάσος του φθινόπω-
ρου, ανοίγουν –να!– τα μάτια μου, και σα χωράφια απλώνουν
με δέντρων δύναμη βγαλμένη απ’ των κορμών τον κόπο
που αγέρα και νερό ρουφούν και σε αψιούς οπούς ενώνουν.

Γιατί, άραγε; Αχ, γιατί; Οι κραυγές εκβάλλονται ματαίως
σε μια εποχή όπου το σκοτάδι αφρόντιστη γαλήνη
εγγυάται· σαν κλαδί ετσακίστη ο θρήνος ο πηγαίος.
Το δάσος εκοιμήθη πια – τις ρίμες τις κεντά η σελήνη.


Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.